Katedra Otolaryngologii i Onkologii Laryngologicznej

Szpital Uniwersytecki nr 1 im. dr. A. Jurasza
ul. Curie Skłodowskiej 9, 85-094 Bydgoszcz
tel.: +48 52 585 47 10
e-mail: orlamb@cm.umk.pl

zdjęcie nagłówkowe

Rynochirurgia – choroby zapalne jam nosa i zatok przynosowych

 

Od roku 2005 Klinika Otolaryngologii i Onkologii Laryngologicznej CM UMK w Bydgoszczy przeprowadza zabiegi służące leczeniu przewlekłych stanów zapalnych jam nosa i zatok przynosowych. Wyrazem olbrzymiego doświadczenia zespołu Kliniki w przeprowadzaniu operacji jest ich liczba, blisko kilkaset rocznie oraz liczne kursy zarówno organizowane tutaj w Bydgoszczy (I kurs chirurgii endoskopowej w 2006 roku), jak i uczestnictwo lekarzy w kursach poza naszym miastem. Najczęściej wykonywanym w Klinice zabiegiem jest funkcjonalna czynnościowa operacja endoskopowa jam nosa i zatok przynosowych FESS. Jednakże w przypadkach, w których zabiegi funkcjonalne są przeciwwskazane zespół Kliniki wykonuje także operacje endoskopowe jam nosa i zatok przynosowych ESS zastępując nimi całkowicie dotychczas wykonywane, m.in. przez prof. Małeckiego zabiegi z tzw. “dostępu zewnętrznego”, aktualnie zarezerwowane dla nowotworów złośliwych. Równocześnie zabiegi endoskopowe jam nosa i zatok są wykonywane coraz częściej w przypadkach istniejących już powikłań zatokopochodnych. W przypadku powikłań wewnątrzoczodołowych są to wyłącznie zabiegi endoskopowe, natomiast w przypadkach powikłań wewnątrzczaszkowych tzw. zabiegi łączone z dostępu endoskopowego i zewnętrznego, często przy współpracy z lekarzem neurochirurgiem. Poniżej przedstawiamy Państwu rodzaje wykonywanych operacji oraz informacje praktyczne dla pacjentów.

Przewlekłe zapalenie zatok przynosowych bez polipów.

Jeśli pacjent cierpi na dwa spośród czterech objawów takich jak: bóle głowy, zaburzenia oddychania przez nos, uczucie spływania wydzieliny do gardła oraz zaburzenia węchu powinien zgłosić się do lekarza otorynolaryngologa celem diagnostyki istniejącego przewlekłego zapalenia zatok przynosowych. Leczenie winno początkowo być zachowawcze Równocześnie liczne badania dowodzą, że leczenie chirurgiczne prowadzone równolegle z leczeniem zachowawczym poprawia komfort życia pacjenta. Zabieg powoduje zmniejszenie obrzęku śluzówek w zatokach przynosowych, poprawia funkcję aparatu rzęskowego ich śluzówki oraz poprawia wentylację i drenaż. Dodatkowo zapobiega zaostrzeniom oraz zmniejsza ryzyko powikłań wewnątrzoczodołowych i wewnątrzczaszkowych. W czasie zabiegu operacyjnego zatok szczękowych usuwamy wyrostek haczykowaty oraz poszerzamy ujście naturalne zatoki szczękowej. W zakresie zatok sitowych poprzez puszkę sitową (największą komórkę sitowia) dostajemy się do komórek sitowia przednich, a następnie otwieramy i oczyszczamy z patologii sitowie tylne pamiętając o bliskości nerwu wzrokowego. zatoka klinowa jest otwierana z dwóch dostępów: poprzez sitowie tylne bądź naturalny otwór w jej ścianie przedniej. Dodatkowo podczas zabiegu lokalizujemy ujście zatoki czołowej korzystając z takich punktów orientacyjnych jak wyrostek haczykowaty, puszka sitowia oraz komórki tzw. agger nasi. Lokalizacja i poszerzenie ujść naturalnych zatok umożliwia nam ich oczyszczenie z patologicznej treści. W czasie zabiegu wykorzystujemy takie urządzenia jak zestaw płucząco-ssący, a także mikronóż rotujący, które umożliwiają precyzyjne usuwanie tkanek patologicznych. Od niedawna jedna z technik w leczeniu niewielkich patologii w obrebie zatok szczekowych, czołowych i klinowych jest tzw. balloon sinuplasty polegająca na cewnikowaniu naturalnych ujść zatok przynosowych i poszerzaniu ich światła poprzez rozprężanie balonów pod cisnieniem 8-12 atm. Całość zabiegu kończy złożenie opatrunków wewnątrznosowych.

INFORMACJE PRAKTYCZNE DLA PACJENTA

Przez zabiegiem pacjent koniecznie winien wykonać badania tomografii komputerowej zatok przynosowych. Po zabiegu przebywa w szpitalu od 1 do 2 dób. Całość leczenia kończy usunięcie opatrunków z jam nosa w 7 dobie po operacji.

Przewlekłe zapalenie zatok przynosowych z polipami.

Przewlekłe zapalenie zatok przynosowych z polipami często jest powiązane ze współistniejącą astmą oskrzelową, uczuleniem na niesteroidowe leki przeciwzapalne, a także zapalenie zatok przynosowych z grzybicą. Jest to grupa chorych wymagająca szczególnej opieki w wyspecjalizowanych ośrodkach. Operacje często są wielokrotne i wymagają odpowiednich umiejętności wykonujących je otolaryngologów. Często są to pacjenci już kilkukrotnie leczeni. Oprócz należytej kontroli przed- i pooperacyjnej wymagają szerokiego otwarcia wszystkich zatok przynosowych poprzez antrostomię zatoki szczękowej, otwarcie komórek sitowych oraz częściowe usunięcie małżowiny nosowej środkowej, także jak najszerszy wgląd do zatoki klinowej oraz oczyszczenie w zmodyfikowanej operacji Lothropa zatok czołowych. Poziom sukcesu w tych operacjach waha się od 85% w przypadkach małych polipów do powyżej 50% w przypadkach masywnych zmian polipowatych. Szczególnej opieki wymagają zatem pacjenci z zapaleniem zatok w przebiegu tzw. triady aspirynowej oraz grzybiczym zapaleniem zatok przynosowych. W przypadku utrzymujących się zmian zapalnych podejrzewamy wystepowanie zakażenia bakteryjnego w postaci tzw. biofilmu. jedną z metod jest zastosowanie tzw hydrodebridera, czyli urządzenia które pod wysokim cisnieniem i z użyciem specjalnych końcówek umożliwia nam pełne oczyszczenia światła zatok.

INFORMACJE PRAKTYCZNE DLA PACJENTA

Przed zabiegiem pacjent poza aktualnym badaniem tomografii komputerowej powinien przebyć kilkudniowy cykl leczenia sterydami doustnymi z antybiotykoterpią. Po zabiegu pacjenci powinni podlegać przez kolejne kilka lat regularnej kontroli, także pulmonologicznej. Czas pobytu w szpitalu waha się w tych przypadkach od 2 do 4 dób. Tutaj także usuwamy opatrunki po 7 dobach. Zalecamy wszystkim pacjentom sterydoterapię pooperacyjną.

Powikłania operacji endoskopowych zatok przynosowych.

Każde leczenie operacyjne wiąże się z możliwością niepowodzenia i powikłań. Zespół Kliniki Otolaryngologii kładzie szczególny nacisk na przestrzeganie kilku zasad, które umożliwiają nam ich uniknięcia. Są to: leczenie operacyjne pacjentów po radykalnym leczeniu zachowawczym, odpowiednim przygotowaniu pacjenta szczególnie w przypadku istnienia polipów w jamach nosa, przynajmniej dobowej obserwacji pacjentów po zabiegu oraz doszkalaniu personelu medycznego. Jednocześnie w Klinice wykonywane są zabiegi służące naprawianiu powikłań, które mogą wystąpić po zabiegach endoskopowych.

  • Krwawienie. W czasie zabiegu dążymy do lokalizacji krwawiącego miejsca. Natomiast w przypadku krwawień pooperacyjnych stosujemy reoperację z lokalizacją krwawiącego naczynia.
  • Krwiak powieki. Ustępuje samoistnie po kilku dniach. Proponujemy konsultację okulisty.
  • Uszkodzenie wnętrza oczodołu. Może wynikać zarówno z mechanicznego uszkodzenia blaszki papierowatej, jak i krwiaka wewnątrzgałkowego. To poważne powikłanie wymagające konsultacji okulistycznej oraz często reoperacji w rękach niezwykle doświadczonych chirurgów.
  • Uszkodzenie tętnicy sitowej przedniej wymaga ze względu na możliwość powstania narastającego krwiaka wewnątrzgałkowego szybkiej kantotomii oraz dekompresji wnętrza oczodołu.
  • Uszkodzenie aparatu łzowego wymaga planowej dacryocystorhinostomii we współpracy z lekarzem okulistą.
  • Uszkodzenie nerwu wzrokowego grozi całkowitą ślepotą i jest możliwe do uniknięcia poprzez studiowanie tomografii komputerowej przez zabiegiem oraz jego wykonywania przez doświadczonych rynologów.
  • Uszkodzenie tętnicy szyjnej wewnętrznej wymaga szybkiej założenia opatrunku wewnątrznosowego. Konsultacja radiologicznej – angiografii oraz założenie endoskopowo stentu to metody pierwszego wyboru.
  • Płynotok nosowy wymaga jednoczasowego bądź w przypadku jego stwierdzenia po zabiegu ponownej operacji z zamknięciem otworu w przednim dole czaszki z użyciem odpowiednich materiałów. Płynotok nosowy rzadko zanika samoistnie stąd nierzadko metody zachowawcze czyli uniesienie głowy, unikanie kaszlu, zakaz wydmuchiwania nosa czy nawet drenaż lędźwiowy są mało skuteczne.

INFORMACJE PRAKTYCZNE DLA PACJENTA

Na pierwszym miejscu sugerujemy unikania powikłań poprzez zabieg wykonywany przez wyszkolonych specjalistów i odpowiednie przygotowanie chorych. W przypadku ich wystąpienia należy bezzwłocznie po odpowiednim przygotowaniu, także niezbędne konsultacje radiologiczne, okulistyczne i neurochirurgiczne, reoperować pacjenta. Czas pobytu w szpitalu jest ściśle uzależniony od wyniku leczenia i jest wydłużany w zależności od indywidualnych potrzeb tj. pełnego wyleczenia.