Katedra Otolaryngologii i Onkologii Laryngologicznej

Szpital Uniwersytecki nr 1 im. dr. A. Jurasza
ul. Curie Skłodowskiej 9, 85-094 Bydgoszcz
tel.: +48 52 585 47 10
e-mail: orlamb@cm.umk.pl

zdjęcie nagłówkowe

Otoneurologia

 

Standardowa diagnostyka otoneurologiczna w Klinice Otolaryngologii i Onkologii Laryngologicznej obejmuje wykonanie następujących procedur:

I. Ocena ucha środkowego

Audiometria tonalna: Badanie polega na podawaniu do ucha poprzez słuchawki dźwięków o różnej częstotliwości i stopniowo zwiększanym natężeniu. Badany ma za zadanie sygnalizować, gdy usłyszy dźwięk. Na podstawie subiektywnych odpowiedzi badanego wykreśla się próg słyszenia tonów czystych w zakresie częstotliwości od 125 do 8000Hz.

Tympanometria i ocena odruchów strzemiączkowych: Badanie służy ocenie funkcji ucha środkowego, w tym ruchomości błony bębenkowej, kosteczek słuchowych i pośrednio warunków przestrzennych środkowego (wysięk w jamie bębenkowej, zablokowanie trąbki słuchowej, perforacja błony bębenkowej, zrosty). Próg pojawiania się skurczu mięśnia strzemiączkowego (odruch strzemiączkowy) jest także bardzo przydatny do rozróżnienia typu niedosłuchu odbiorczego czyli etiologicznie związanego z uchem wewnętrznym i jego projekcja dośrodkową. Paradoksalnie niski próg wyzwalania odruchu przy stosunkowo znacznym niedosłuchu wskazywać ma na nieprawidłową funkcję komorek słuchowych narządu Cortiego (słuchowego organu błędnikowego).

II. Ocena ucha wewnętrznego – jego części słuchowej

Otoemisje akustyczne spontaniczne i wywołane: Test ocenia stan receptora słuchowego tj. komórek słuchowych ślimaka. Badanie otoemisji spontanicznych polega na odbiorze poprzez czuły mikrofon umieszczony w przewodzie słuchowym zewnętrznym dźwięków emitowanych samoistnie, bez pobudzenia poprzez komórki słuchowe ślimaka. Otoemisje akustyczne spontaniczne ocenia się pod względem ich natężenia [dB] oraz częstotliwości [Hz]. Zwiększenie natężenia emisji powyżej 15dB NHL szczególnie o częstotliwościach powyżej 6000Hz może świadczyć o zakłóceniu funkci komórek słuchowych. Otoemisje wywołane trzaskiem wzbogacają diagnostykę o analizę sprawności komórek rzęsatych w odpowiedzi na zadany dźwięk. Do ucha podaje się poprzez słuchawkę trzask o nateżeniu do 80dB, a następnie odbiera się przez mikrofon, umieszczony w przewodzie słuchowym zewnętrznym, echo nadanego dźwięku. Ta odpowiedź akustyczna podlega dokładnej obróbce ilościowej i zostanie oceniona pod względem natężenia [dB] oraz zgodności z trzaskiem nadawanym [%]. Aparatura dodatkowo mierzy poziom szumu tła dla naniesienia poprawki na zakłócenia dźwiękami otoczenia.

III. Ocena funkcji nerwu ślimakowego oraz kolejnych neuronów drogi słuchowej

Potencjały słuchowe wywołane o krótkim czasie utajenia: Badanie służy analizie stanu fizjologicznego nerwu słuchowego oraz II i III neuronu drogi słuchowej. Do ucha osoby badanej podawany jest słuchawką dźwięk o natężeniu 70dB NHL. Prędkość przewodzenia impulsu akustycznego przez nerw ślimakowy, jądra ślimakowe pnia mózgu, jądra oliwki górnej, jądra wstęgi bocznej aż do wzgórka dolnego blaszki czworaczej (III neuron drogi słuchowej) oceniana jest na podstawie powstających fal oznaczanych jako fale I, II, III, IV, V. Odbiór tych fal umożliwiają elektrody przyklejone na skórze czoła, policzka i na wyrostkach sutkowatych. Brak którejkolwiek z fal, wydłużenie czasu jej powstania lub zwiększenie odstępu czasowego między falami wskazuje na miejsce uszkodzenia drogi słuchowej tzn. zwolnienie lub przerwanie przewodzenia impulsów. Badanie wymaga podania do ucha stymulowanego klików o częstotliwości od 2 kHz do 4 kHz w ilości 1600 dla uśrednienia odpowiedzi. Czas trwania stymulacji jednego ucha wynosi około 3 minut.

IV. Ocena narządów zmysłu równowagi ucha wewnętrznego i ich projekcji dośrodkowej

Miogenne potencjały wywołane przedsionkowe: Badanie analizuje stan nerwu przedsionkowego, jąder przedsionkowych pnia mózgu i ich projekcji do motoneuronów alfa rdzenia szyjnego z odbiorem na mięśniach mostowo-obojczykowo-sutkowych. Do ucha podaje się ton o natężeniu od 80 do 110 dB NHL, który stymuluje woreczek, a stamtąd impuls rozprzestrzenia się drogą jak wyżej. Elektrody klejone na skórze nad sutkowym przyczepem m. mostkowo-obojczykowo-sutkowego, nad obojczykiem i nad mostkiem pozwalają na odbiór kompleksu fal P13 N23 P30, którego czas powstania decyduje o uznaniu sprawności lub zaburzeń przewodzenia w nerwie przedsionkowym i dalszej jego projekcji dordzeniowej i do efektora mięśniowego. Uśrednienie 500 impulsów podawanych z częstością 6/s pozwala na precyzyjne określenie latencji komplesu fal.

Badanie elektro/videonystagmograficzne: Badanie służy ocenie sprawności receptora błędnikowego (kanałów półkolistych) i jego projekcji dośrodkowej oraz wpływu modulującego móżdżku na odruchy wzrokowo- i przedsionkowo-okoruchowe. Po założeniu na oczy maski okularowej z wmontowaną kamerą rejestrującą ruch źrenicy (lub przyklejeniu elektrod powierzchniowych na skórze wokół gałek ocznych), badany proszony jest najpierw o czynną współpracę przy wyzwalaniu odruchów wzrokowo-okoruchowych. Plamka poruszająca się na ekranie umieszczonym przed badanym winna być śledzona w sposób jak najbardziej dokładny w stanie pełnej koncentracji. W ten sposób wyzwolić można oczopląs wahadłowy oraz sakadowe (skokowe) ruchy gałek ocznych. Obrazem w postaci kratownicy przesuwającej się przed oczyma badanego stymuluje się powstanie oczopląsu optokinetycznego. Test ułożeniowy, w pozycji na plecach, na prawym i lewym boku pozwala na wykazanie obecności oczopląsu położeniowego. Skręty głowy do pozycji maksymalnie bocznej i ku tyłowi mogą być przyczyną powstania patologicznego oczopląsu szyjnego. Wodzenie palcem przed oczyma badanego jest testem na obecność oczopląsu kierunkowo-spojrzeniowego. Dalszy etap badania VNG to zapis swobodnego położenia gałek ocznych bez jakiejkolwiek stymulacji w celu wykluczenia oczopląsu samoistnego z następową próbą cieplną czyli stymulacją błędników. Próba ta pozwala na porównanie odpowiedzi z każdego błędnika osobno i stanowi podstawę oceny sprawności receptora przedsionkowego w uchu wewnętrznym. Do stymulacji stosuje się wodę o temperaturze 30C, a następnie 44C w ilości 100 ml, przepłukując przewód słuchowy zewnętrzny każdego ucha przez okres 20 sekund w pozycji siedzącej badanego z głowa odchyloną do tylu o 60 stopni. Badanie VNG kończy test rotacyjny- wirowy ruch na fotelu obrotowym przez 20 sekund w stronę prawa i lewą. Każdy z wyżej wymienionych testów VNG oceniany jest na podstawie wyzwolonego oczopląsu pod względem: prędkości kątowej wolnej fazy oraz częstotliwości. Parametry te wyliczane są komputerowo z ruchu źrenicy utrwalonego kamerą. Na podstawie zapisu ENG/VNG samoistnych i wyzwolonych stymulacją ruchów gałek ocznych można wnioskować o obecności i lokalizacji (w tym móżdżkowej) uszkodzenia narządu przedsionkowego, w oparciu o charakterystyczne cechy odruchów wzrokowo-okoruchowych i przedsionkowo-okoruchowych (opisanych szczegółowo powyżej).

V. Ocena somatosensorycznej składowej zmysłu równowagi

Badanie wywołanych potencjałów somatosesorycznych: Ich badanie służy ocenie sprawności drogi czuciowej. Ponieważ impuls somatosensoryczny przebiega przez rdzeń szyjny drogą wstępującą do rdzenia przedłużonego, wzgórza i kory czuciowej. Na podstawie latencji fal generowanych na przebiegu impulsu elektrycznego, począwszy od stymulacji nerwu pośrodkowego w bruździe nadgarstka można ocenić lokalizację uszkodzenia drogi czuciowej i tym samym potwierdzić np. etiologię szyjną zaburzen otoneurologicznych. Wyzwalanie potencjałów somatosensorycznych stosuje się także jako metodę terapeutyczną szumów usznych, uwzględniając „teorię zakłóceń” jako przyczynę ich powstawania. Torowanie impulsami somatosensorycznymi przewodnictwa neuronalnego ma mieć korzystny wpływ na eliminację szumów.

Stabilometria: Użycie posturografu wg konstrukcji profesora Freyss’a pozwala na ocenę zaburzen równowagi z ich dokładnym pomiarem i możliwościa monitorowania przebiegu rehabilitacji. Stabilometr składa się z platformy ruchomej oraz przystawki do oceny prędkości ruchu głowy. Poza ilościowa i jakościową analizą wychyleń ciała urządzenie pozwala na określenie wpływu impulsacji szyjnej na zaistniałe zaburzenie funkcji zmysłu statycznego.

VI. Ocena wzrokowej składowej zmysłu równowagi

Potencjały wywołane wzrokowe: Badanie jest pomocne w rozróżnieniu pomiędzy defektem narządu wzroku a innym etiologicznie czynnikiem zaburzeń zmysłu równowagi. Ocena projekcji wzrokowej dosiatkówkowej ma istotne znaczenie dla weryfikacji nieprawidłowych odruchów wzrokowo-okoruchowych badanych podczas video/ elektronystagmografii.


Diagnostyka otoneurologiczna oraz leczenie chorych odbywa się w Klinice Otolaryngologii na bazie Zakładu Patofizjologii Słuchu i Narządu Równowagi. Jego twórcą, pierwszym Kierownikiem, sprawującym tą funkcję także obecnie jest prof. dr hab. Katarzyna Pawlak-Osińska. Chorzy przebywają w Klinice do 03 dób. Mają wówczas wykonywane liczne procedury diagnostyczne, które podlegają analizie przez doświadczony zespół otoneurologów. Po postawieniu rozpoznania są wypisywani z zaleceniami dla lekarzy otolaryngolgów w poradniach. Część podlega jednak dalszej opiece w Klinice Otolaryngologii, gdzie prowadzimy procedury rehabilitacyjne. Każdy chory, o ile tego wymaga, ma zapewnione konsultacje internistyczne, okulistyczne, endokrynologiczne, a przede wszystkim neurologiczne w oparciu o bazę lekarską Klinik Szpitala Uniwersyteckiego nr 1 im. dr A. Jurasza w Bydgoszczy.

Klinika Otolaryngologii i Onkologii Laryngologicznej jest doświadczonym ośrodkiem diagnostyki otoneurologicznej. Ten zakres działalności zapoczątkował Profesor dr hab. med. Jan Małecki – autorytet z zakresu diagnostyki i leczenia zespołu zawrotów głowy. Prace badawcze na ten temat, kontynuował Doc. Dr hab. med. Zygmunt Ukleja. Obecny Kierownik Katedry Otolaryngologii i Onkologii Laryngologicznej – Prof. dr hab. med. Henryk Kaźmierczak oparł swoje rozprawy naukowe – pracę na stopień doktora i doktora habilitowanego na badaniu narządu przedsionkowego. Jego zespół, wraz z długoletnim personelem technicznym, prowadzi diagnostykę i leczenie zawrotów głowy, szumów usznych i niedosłuchu o różnej etiologii. Nowoczesny sprzęt badawczy warunkuje nowoczesne opracowanie każdego przypadku, począwszy od potwierdzenia zaistniałego uszkodzenia drogi słuchowej lub zmysłu równowagi, poprzez określenie lokalizacji defektu i ustalenie jego przyczyny. Poprzez ścisłą współpracę ze specjalistami neurologii, neurochirurgii, okulistyki i radiologii wykonywany jest pełen zestaw testów elektrofizjologicznych, oparty o sprzęt własny oraz badania obrazowe przy współpracy międzyoddziałowej.

Zespół otoneurologiczny Kliniki uczestniczył w 75 Zjazdach, Konferencjach i Sympozjach naukowych, w tym 46 poza granicami naszego kraju. Zdobywaliśmy liczne nagrody za prace naukowe z zakresu otoneurologii. Do szczególnie cennych należy Sympozjum Międzynarodowego Towarzystwa Neurootologii i Zaburzeń Równowagi zorganizowane w honorze naukowej i dydaktycznej działalności Profesora Henryka Kaźmierczaka, nagroda Polskiego Towarzystwa Otolaryngologów – Chirurgów Głowy i Szyi dla dr n. med. Katarzyny Pawlak-Osińskiej za pracę doktorską z zakresu otoneurologii i nagroda Polskiego Towarzystwa Psychiatrii za pracę naukową, poświeconą zastosowaniu metod elektrofizjologicznych do diagnostyki i monitorowania schizofrenii.